توسط : فانتزی، همچون آثاری که اسطورهشناسان و شاعران دوران باستان، مخلوقات ذهن خود را بر صفحات کهن مینشاندند، در گسترهای وسیع و در طول قرنها، در زبانها و فرهنگهای گوناگون شکوفا شده است. این ژانر با تمام وسعت و تنوع شگفتانگیزش، همچنان به روایتهایی جان میبخشد که سرشار از درام، رمز و راز، طنز و ماجراجوییاند و مرزهای تخیل را هر بار یک قدم جلوتر میبرند.
در این میان، گزیدهای از دوازده کتاب برجسته فانتزی که در تاریخ ادبیات این ژانر تاثیرگذار، نوآور و پرطرفدار بودهاند، انتخاب شدهاند؛ آثاری که میتوانند راهنمایی باشند برای مخاطبانی که به دنبال تجربهای ژرف، الهامبخش و روحافزا در جهان خیالاند.
1) افسانه قهرمانان عقابشکار (The Legend of the Condor Heroes) | جین یونگ (Jin Yong)
ژانر وووشیا (Wuxia) در ادبیات چین، با داستانهایی سرشار از هنرهای رزمی و سفرهای قهرمانانه، یکی از شاخههای مهم فانتزی است که در سراسر جهان مخاطبان بسیاری پیدا کرده است. «افسانه قهرمانان عقابشکار» اثر جین یونگ، در بستر جنگهای قرن دوازدهم و سیزدهم میان دودمانهای جین (Jin) و سونگ (Song) روایت میشود و رابطه پیچیده میان دو پسرِ دو برادرِ وفادار را به تصویر میکشد. این اثر هم پیوندی استادانه میان تاریخ چین و تخیل فانتزی است، هم کارنامهای درخشان از قدرت روایت و شخصیتپردازی.
2) زمین شکسته (The Broken Earth) | ان. کی. جمیسین (N. K. Jemisin)
سهگانه «زمین شکسته» از مهمترین و جریانسازترین نمونههای فانتزی معاصر است؛ اثری که پیچیدگی، جسارت و قدرت روایت را به شکلی تازه وارد ژانر کرد. ان. کی. جمیسین در این مجموعه، جهانی وسیع و هولناک میسازد که در آن جوامعی طبقاتی درگیر قدرت افرادیاند که توانایی کنترل زمین را دارند. او با پیوند دادن نقد اجتماعی و سیاسی به لایههای فلسفی، اثری خلق کرده که موفق شد سه سال پیاپی جایزه هوگو (Hugo Award) را برای نویسندهاش به ارمغان بیاورد.
3) جنگل هزار دیو (The Forest of a Thousand Daemons) | دی. او. فاگونوا (D. O. Fagunwa)
دی. او. فاگونوا از نخستین نویسندگانی بود که پایههای فانتزی آفریقایی را در قالب رمان و با زبان یوروبا (Yoruba) بنا کرد. داستان، روایت یادداشتهای شکارچیای به نام آکاره-اوگون (Akara-Ogun) است که در جنگلی افسانهای، سرشار از خدایان و موجودات جادویی، دست به ماجراجویی میزند. این اثر با ترجمه و بازآفرینی درخشان وول سوینکا (Wole Soyinka) به زبان انگلیسی، نهفقط گنجینهای ادبی برای آفریقا، بلکه یکی از آثار برجسته فانتزی جهان به شمار میرود.
4) دیسکورلد (Discworld) | تری پراچت (Terry Pratchett)
مجموعه ۴۱ جلدی «دیسکورلد» نمونهای درخشان از فانتزی طنزآمیز و اجتماعی است که طی بیش از سه دهه ادامه یافت. تری پراچت جهانی را تصور میکند که روی پشت یک لاکپشت عظیم در فضا قرار گرفته؛ و از همین ایده عجیب، بستری میسازد برای تمسخر کلیشهها، نقد سیاست، و خلق داستانهایی پر از شخصیتهای فراموشنشدنی.
5) نوشنده شراب نخل (The Palm-Wine Drinkard) | آموس توتولا (Amos Tutuola)
«نوشنده شراب نخل» از نخستین رمانهای آفریقایی به زبان انگلیسی است که با نثری منحصربهفرد و فضاسازی پرانرژی، داستان قهرمانی را روایت میکند که برای بازگرداندن دوستش، قدم به جهانی پر از موجودات شگفتانگیز و افسانهای میگذارد. این اثر، آنقدر بدیع و لبریز از فولکلور یوروباست که حتی با وجود نقدهای اولیه، به مرور به یکی از آثار تاثیرگذار ادبیات فانتزی تبدیل شد.
6) سواران اژدها در پرن (Dragonriders of Pern) | آن مککافری (Anne McCaffrey)
مجموعه «سواران اژدها در پرن»، پیوندی منحصربهفرد میان فانتزی و علمی-تخیلی (Science Fiction) است؛ جهانی فرازمینی که در آیندهای دور جریان دارد اما حالوهوایی شبیه قرون وسطی دارد. آن مککافری با خلق اژدهایان هوشمند و پیوند آنها با انسانها، روایتی جذاب از مبارزه، بقا و بازسازی تمدن ارائه میدهد.
7) ترانه یخ و آتش (A Song of Ice and Fire) | جرج آر. آر. مارتین (George R. R. Martin)
هرچند این مجموعه هنوز کامل نشده، اما حذف کردن «ترانه یخ و آتش» از فهرست آثار تاثیرگذار فانتزی عملاً غیرممکن است. جرج آر. آر. مارتین با دقتی بیسابقه در سیاست، روانشناسی و واقعگراییِ اخلاقی، نوعی حماسه فانتزی خلق کرده که در آن شخصیتها با تمام ضعفها و زخمهای انسانیشان زندهاند و قابل لمس.
8) لود در مه (Lud-in-the-Mist) | هوپ میرلیس (Hope Mirrlees)
هوپ میرلیس با این رمان نمادین و فلسفی، نشان داد فانتزی کلاسیک میتواند به همان اندازه ادبی، پیچیده و روشنبینانه باشد. داستان در شهری به نام لود روایت میشود؛ شهری که به شکلی مستبدانه میکوشد هر رد و خاطرهای از جادو را پاک کند. نتیجه، اثری است درباره فراموشی تاریخی، تضاد عقل و ایمان، و سرکوب اجتماعی در لباسی فانتزی.
9) ماجراهای آلیس در سرزمین عجایب (Alice’s Adventures in Wonderland) | لوئیس کارول (Lewis Carroll)
لوئیس کارول با روایت دختری که به سرزمینی آشفته و خیالانگیز سقوط میکند، یکی از ماندگارترین آثار ادبیات انگلیسی را خلق کرد. داستانی که با وجود گذر زمان، هنوز هم تازه، عجیب و شگفتآور است و نمونهای ناب از قدرت فانتزی در خلق جهانی بر پایه بازی با منطق، زبان و تخیل به شمار میرود.
10) زمیندریا (Earthsea) | اورسولا کی. لو گویین (Ursula K. Le Guin)
اورسولا کی. لو گویین در مجموعه «زمیندریا»، جهانی گسترده از جادوگران و درگیریهای روحانی میسازد، اما در لایههای زیرین، اثری خلق میکند که از اندیشه، سیاست و زیباییشناسی غنی است. توجه به جزئیات زندگی روزمره و شخصیتهایی انسانی و چندوجهی، این مجموعه را به یکی از ستونهای اصلی ادبیات فانتزی تبدیل کرده است.
11) سفر به غرب (Journey to the West) | وو چنگان (Wu Cheng’en)
«سفر به غرب» یکی از آثار بنیادین ادبیات چین است که تاریخ، اسطوره و تخیل را در هم میآمیزد. داستان، سفر راهبی بودایی در قرن هفتم به هند برای دستیابی به متون مقدس بودایی را روایت میکند. در کنار همراهانی چون میمون افسانهای سان ووکونگ (Sun Wukong)، این اثر تا امروز یکی از منابع پایانناپذیر برای ماجراجویی، فلسفه و تخیل باقی مانده است.
12) ارباب حلقهها (The Lord of the Rings) | جی. آر. آر. تالکین (J. R. R. Tolkien)
بدون شک «ارباب حلقهها» برجستهترین و ماندگارترین اثر در تاریخ فانتزی است؛ جایی که خودِ ژانر، به شکلی کامل و باشکوه متجلی میشود. تالکین با درهمآمیختن خاطرات جنگ با جهانی خیالی، شاهکاری خلق کرد که علاوه بر جذابیت داستانی، بار معنایی عمیقی هم دارد. شخصیتهایی مانند گاندالف (Gandalf)، آراگورن (Aragorn) و فرودو (Frodo) هنوز هم در خاطره عاشقان فانتزی زندهاند.
