توسط : سالها پیش، در دل سهگانهی جاودانهی پیتر جکسون (Peter Jackson)، یکی از عمیقترین و تاثیرگذارترین لحظات سینمای فانتزی رقم خورد؛ جایی که فرودو بگینز (Frodo Baggins)، در میان تاریکی معادن موریا (Mines of Moria) و زیر فشارِ ترس از مأموریت غولآسایش، رو به گندالف (Gandalf) کرد و گفت:
«کاش این اتفاقها برای من رخ نمیداد.»
و بعد گندالف، با همان صدای آرام و حکمتِ بیانتها، پاسخ داد:
«همه کسانی که شاهد چنین روزگاری هستند همین حس را دارند؛ اما این انتخاب آنها نیست. تنها چیزی که باید تصمیم بگیریم، این است که با زمانی که به ما داده شده، چه کنیم.»
این دیالوگ فقط یک جملهی امیدبخش در دل قصه نبود؛ بلکه به خاطر جابهجاییِ هوشمندانهای که پیتر جکسون در متن داستان انجام داد، وزن تازهای گرفت؛ وزنی که حتی بعد از دو دهه، هنوز هم با مخاطبان حرف میزند.
در کتاب تالکین (J.R.R. Tolkien)، گندالف این حرف را در آغاز مسیر و در خانهی بگینز به فرودو میزند؛ اما فیلم این گفتوگو را به دلِ لحظات سختتر منتقل کرد: اعماق موریا، جایی که فرودو در اوج نومیدی و وحشت است. همین تغییرِ موقعیت باعث میشود کلمات گندالف، نه فقط حکیمانه، بلکه «رهاییبخش» شنیده شوند؛ مثل نوری که یکباره وسط تاریکی روشن میشود.
این جابهجایی، علاوه بر بهبود ریتم داستان، معنای پیچیده و دردناک مأموریت قهرمان را برجستهتر میکند: جایی که انتخابها دیگر ساده نیستند و امید، نه در حذف تاریکی، بلکه در «شیوهی مواجهه با آن» معنا پیدا میکند. برای مخاطب امروز، که خودش هر روز با بحران، ناامیدی و عدم قطعیت درگیر است؛ این جمله حالا شبیه یک شعار شجاعانه است؛ جملهای که به جای وعده دادنِ خوشبختی، به ما یادآوری میکند ارزش زندگی در «انتخابهای ما»ست.
در بافت تماتیک ارباب حلقهها (The Lord of the Rings)، این جمله ریشه در مفاهیمی مثل سرنوشت و اختیار، امید در برابر یأس، و تأمل عمیق بر مرگ و زمان دارد. گندالف، که از دید جهان تالکین موجودی فراتر از انسانهای عادی است، تجربهای بزرگتر از لحظهها دارد؛ او میداند که آدمها اختیار ندارند چه زمانی وارد تاریکی شوند، اما همیشه اختیار دارند که در تاریکی، چگونه قدم بردارند.
جلوههای سینمایی این صحنه هم در تبدیل شدنش به یک نقطهی عطف، نقش بزرگی داشتهاند: بازی فراموشنشدنی ایان مککلن (Ian McKellen)، موسیقی احساسی هاوارد شور (Howard Shore) و نورپردازی تیره اما امیدبخش موریا، همه دست به دست هم میدهند تا این جمله، هر بار که شنیده میشود، مخاطب را وادار به مکث کند؛ به فکر کردن دربارهی زندگی، انتخابها، و معنای زمان.
اما چرا این جمله هنوز هم بعد از دو دهه برای ما منحصربهفرد است؟
شاید بخشی از پاسخ، در جهانبینی تالکین و تجربهی تاریخیاش نهفته باشد. جهانی که او خلق کرد، از دل زخم جنگ و ترس و نابودی بیرون آمده؛ جهانی پر از نبردهای نابرابر، امیدهای زخمی و تصمیمهایی که هیچوقت آسان نیستند. همین است که این دیالوگ برای مخاطب امروز، چه در ایران، چه هر جای جهان، زنده و ملموس باقی مانده: چون ما هم داریم در روزگارِ «سخت» زندگی میکنیم، و خیلی وقتها چیزی که واقعاً دستمان است، فقط همین است: اینکه با زمانمان چه کنیم.
در نهایت، این جمله بیشتر از یک نقلقول زیباست؛ یک دعوت است. دعوتی برای اینکه در تاریکترین لحظهها هم، به جای تسلیم شدن، مسئولانه زندگی کنیم و یادمان نرود حتی وقتی انتخابها محدودند، هنوز میشود «انتخاب کرد».
اگر این جمله برای شما معنای خاصی دارد، یا زمانی در زندگیتان کمکت کرده، در کامنتها برایمان بنویسید تا دربارهاش بیشتر حرف بزنیم.
مرسی خیلی جالب بود به باور من امروز هم میانه نبرد خیر و شر قرار گرفتیم.