توسط : برندون سندرسون، نویسندهی مجموعهی پرطرفدار کازمر و یکی از شناختهشدهترین مفسران آثار جی.آر.آر. تالکین، از طرحی رونمایی کرده که تا امروز کسی آن را ندیده بود: نقشهای دستی از دژ هلم (Helm’s Deep) که خودِ تالکین، نه در دفترچهی یادداشتش، بلکه پشت یک برگهی امتحانی دانشجو کشیده بود.
سندرسون این نکته را در جریان پادکست هفتگی خودش با علاقهمندان در میان گذاشت. به گفتهی او، طرح دژ هلم را در آکسفورد دیده، جایی که خودش امسال میهمان سخنرانی سالانهی تالکین بود؛ نسخهی کامل این سخنرانی، با عنوان On Fantasy، از وبسایت رسمی رویداد در دسترس علاقهمندان قرار دارد.
نقاشیای که قرار نبود کسی ببیندش
ماجرا از یک برگهی امتحانیِ عادی شروع میشود، برگهای که قاعدتاً باید سالها پیش دور ریخته میشد. سندرسون در پادکستش توضیح داد که این برگه هرگز به دانشجو بازگردانده نشده، و همین موضوع فضایی خالی پشت آن برای تالکین باقی گذاشته بوده است.
«طرح دژ هلم پشت یک برگهی امتحانی دانشجویی کشیده شده. تالکین تابستان مشغول تصحیح اوراق بود و در آن دوره برگهها را به دانشجو پس نمیدادند، پس پشت این برگه جای خالی مانده بود. میبینید که نوشتهی دانشجو فقط نیمی از صفحه را پر کرده و بعد تمام میشود. انگار او با خودش گفته حیف این کاغذ، و طرح دژ هلم را همانجا کشید، دقیقاً همان لحظههایی که داشت جای چیزها را در ذهنش پیدا میکرد.»
برندون سندرسون
این توصیف از زبان سندرسون است، نه سندی که خودِ بایگانی آکسفورد آن را رسماً تأیید کرده باشد؛ آنچه میخوانید نقل مستقیم مشاهدات اوست، همانطور که در پادکست هفتگیاش روایت کرده. به عبارت دیگر، کشیدن طرح دژ هلم در آن لحظه برای تالکین بیشتر جنبهی کاری داشت تا هنری؛ او داشت با خودش موقعیت مکانها را در سرزمین میانه حل و فصل میکرد، نه اینکه بخواهد تابلویی نهایی بکشد.
برای طرفداران سرزمین میانه، اینجور دستنوشتهها ارزشی فراتر از یک کنجکاوی صرف دارند: نشان میدهند تالکین جغرافیای این دنیا را نه یکباره، بلکه قدمبهقدم و در حاشیهی زندگی روزمرهاش کشف کرده. دژ هلم، همانقدر که در متن نهایی ارباب حلقهها صحنهی یک نبرد سرنوشتساز است، در این طرح هنوز شکلی ابتدایی و ناتمام دارد.
استادی که هابیت را در کلاس درس آکسفورد نوشت
خیلیها تالکین را فقط با نام نویسندهی ارباب حلقهها میشناسند و فراموش میکنند که او پیش از هر چیز استاد دانشگاه بود. او در سال ۱۹۲۵ با گرفتن کرسی استادی در کالج پمبروک آکسفورد به این دانشگاه راه یافت، و درست در همین سالهای تدریس بود که هابیت و دو کتاب نخست سهگانهی ارباب حلقهها را نوشت. هابیت با اینهمه تا سال ۱۹۳۷ منتشر نشد.
تالکین امروز از پدران بنیانگذار ژانر فانتزی شناخته میشود، اما در آن سالها هنوز چهرهی ادبی شناختهشدهای نبود. سالها طول کشید تا جهانسازی سرزمین میانه به شکلی که امروز میشناسیم برسد، و او هرجا فرصتی پیدا میکرد یادداشت مینوشت یا طرح میزد، از حاشیهی جزوههای درسی گرفته تا پشت برگههای امتحانی. همین عادت است که حالا در طراحی جلد ارباب حلقهها، جایی که خود تالکین تصویرگر کتابهایش شد، هم قابل ردیابی است.
سندرسون، مفسر امروز جهان تالکین
سندرسون خودش خالق جهان گستردهی کازمر است، اما سالهاست بهعنوان یکی از دقیقترین خوانندگان آثار تالکین شناخته میشود؛ همین جایگاه بود که او را امسال به جایگاه سخنران سالانهی تالکین در آکسفورد رساند. شاید همین نکته است که سندرسون را در این ماجرا به مفسری قابلاعتماد بدل میکند: او خودش سالهاست جهانی به پیچیدگی سرزمین میانه میسازد و میداند فرقی نمیکند اینجور جزئیات کجا نوشته شوند، روی دفترچهی رسمی یا پشت یک برگهی امتحانی؛ مهم این است که ایده همان لحظه ثبت شود.
برای کسانی که دوست دارند بدون سفر به آکسفورد نگاهی به طرحها و نقاشیهای خود تالکین بیندازند، نسخههای مصور هابیت، ارباب حلقهها و سیلماریلیون که تصویرگریهای خودِ او را در خود دارند، همچنان در بازار نشر موجودند؛ این نسخهها هم در قالب ویژهی استاندارد و هم در نسخههای دیلاکسِ مصور عرضه میشوند.
ارزش این طرح کوچک و ناقص، دقیقاً در همان ناقصبودنش نهفته است. تالکین وقتی این خطوط را میکشید نه نویسندهای مشهور بود و نه میدانست روزی خوانندهها نقشهی سرزمین میانه را از حفظ خواهند داشت؛ او فقط استادی بود که وسط تصحیح اوراق امتحانی، داشت جای یک دژ خیالی را در ذهنش پیدا میکرد. برای خوانندهای که دنبال ریشههای این جهان میگردد، همین جزئیات کوچک است که تصویر بازگشت به ریشههای تالکین در ساخت مکانهایی مثل ریوندل را کاملتر میکند.
