فصلی که پیتر جکسون از پایان بازگشت پادشاه حذف کرد

نزدیک به ۲۳ سال از اکران بازگشت پادشاه (The Return of the King) گذشته و آخرین جمله‌ی فیلم هنوز همان جمله‌ای است که تالکین رمانش را با آن به پایان رساند: سم گمجی (Sam Gamgee) به خانه برمی‌گردد و می‌گوید: خب، برگشتم. اما بخشی مهم از اتفاقاتی که در کتاب پیش از رسیدن به این پایان رخ می‌دهد، هرگز به پرده‌ی سینما نرسید.

در رمان، فرودو (Frodo)، سم (Sam)، مری (Merry) و پیپین (Pippin) پس از سفر طولانی‌شان به شایر (Shire) بازمی‌گردند و آن را زیر سلطه‌ی سارومان (Saruman) و افرادش پیدا می‌کنند. این بار خبری از دیگر اعضای یاران حلقه نیست و چهار هابیت باید خودشان برای آزادکردن خانه‌شان دست به کار شوند. پیتر جکسون (Peter Jackson)، فرن والش (Fran Walsh) و فیلیپا بوینز (Philippa Boyens) فصل پاکسازی شایر (The Scouring of the Shire) را از اقتباس سینمایی کنار گذاشتند؛ یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های پایان کتاب و فیلم ارباب حلقه‌ها.

پاکسازی شایر، فصلی که بزرگ‌ترین فیلم ارباب حلقه‌ها نادیده گرفت

بازگشت پادشاه در ۱۷ دسامبر ۲۰۰۳ در سینماهای آمریکا اکران شد و در نهایت یازده جایزه‌ی اسکار از جمله بهترین فیلم را برد؛ رکورد بیشترین جایزه‌ی اسکار برای یک فیلم واحد را با آن هم‌تراز کرد. با این حال، فیلم پایانی جکسون درست از فصل ماقبل‌آخر کتاب گذشت: «پاک‌سازی شایر»، فصلی که بسیاری از خوانندگان تالکین هنوز آن را پایان واقعی داستان می‌دانند.

در رمان، هابیت‌ها به شایری برمی‌گردند که زیر سلطه‌ی سارومان و افرادش تغییر کرده است: درختان قطع شده‌اند، ساختمان‌های قدیمی تخریب شده‌اند و ساخت‌وسازهای صنعتی چهره‌ی سرزمین را عوض کرده‌اند. فرودو، سم، مری و پیپین ساکنان شایر را برای مقاومت گرد هم می‌آورند و در نبرد بایواتر، بدون کمک دیگر اعضای یاران حلقه، افراد سارومان را شکست می‌دهند. برخلاف نبردهای بزرگ‌تر داستان که سلاح‌های نمادین ارباب حلقه‌ها را به نمایش می‌گذارند (نمونه‌هایش را در فهرست پنج سلاح نمادین ادبیات فانتزی می‌شود دید)، این نبرد مهم از اقتباس سینمایی کنار گذاشته شد.

حذف پاکسازی شایر یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های پایان رمان و فیلم است. در کتاب تالکین، نابودی حلقه به این معنا نیست که پیامدهای جنگ بلافاصله از میان می‌روند؛ هابیت‌ها پس از بازگشت به خانه متوجه می‌شوند شایر هم از تغییرات و ویرانی‌های جنگ در امان نمانده است. این بار خود آن‌ها هستند که باید از تجربه‌هایی که در طول سفر به دست آورده‌اند استفاده کنند و سرزمینشان را پس بگیرند.

همین بخش فرصتی است تا تغییر فرودو، سم، مری و پیپین پس از سفرشان آشکار شود. آن‌ها شایر را به‌عنوان چهار هابیت معمولی ترک کرده بودند، اما هنگام بازگشت دیگر برای نجات خانه‌شان به قهرمانان بزرگ‌تر داستان وابسته نیستند. به همین دلیل، پاکسازی شایر برای بسیاری از خوانندگان صرفاً ماجرایی اضافه پس از شکست سائورون نیست، بلکه آخرین مرحله از مسیر چهار هابیت و بازگشت آن‌ها به خانه‌ای است که دیگر نه خودشان و نه آن، مثل گذشته نیست.

چرا جکسون، والش و بویِنز این فصل را حذف کردند؟

جکسون و هم‌نویسان فیلم‌نامه، فرن والش و فیلیپا بویِنز، از همان ابتدا قصد فیلم‌برداری این فصل را نداشتند؛ تصمیمی که جکسون در مصاحبه‌های نسخه‌های گسترده‌ی فیلم از آن دفاع کرده است. بویِنز دلیلش را این‌گونه توضیح داده:

«متأسفانه، هرقدر هم که پاک‌سازی شایر درخشان و فوق‌العاده باشد، چیزی نیست که فیلم ما بتواند تحملش کند.» او افزوده بود که «نمی‌شود اوج بزرگی داشته باشی که شخصیت‌های اصلی سه فیلم برای رسیدن به آن جنگیده‌اند، بعد دوباره داستان را از نو شروع کنی و یک پایان قسمت‌بندی‌شده را روایت کنی.»

فیلیپا بویِنز، فیلم‌نامه‌نویس سه‌گانه‌ی ارباب حلقه‌ها

در نسخه‌ی گسترده‌ی فیلم، سارومان همچنان به سرنوشتش می‌رسد، فقط این پایان به ویرانه‌های آیزنگارد منتقل شده، نه به شایر. تنها ردی که از کل این فصل روی پرده باقی مانده، تصویری گذراست: چشم‌اندازی از شایرِ ویران‌شده که فرودو در آینه‌ی گالادریل، در فیلم نخست سه‌گانه، می‌بیند.

بازگشت پادشاه فیلمی با یازده اسکار و یازده پایان

طرفداران بیش از دو دهه است این طعنه را مزه‌مزه می‌کنند: در هفتادوششمین دوره‌ی جوایز اسکار، بیلی کریستال میزبانی را با این شوخی آغاز کرد که فیلم «یازده نامزدی دارد، یکی برای هر پایان». همان فیلمی که برای طولانی‌شدن بیش از حد پایان‌بندی‌اش سرزنش شد، در واقع، خودِ درگیری واقعی پایان کتاب را بی‌سروصدا از فیلم‌نامه بیرون کشیده بود. شان آستین در نقش سم‌وایز، فیلم را با «خب، برگشتم» به پایان می‌برد؛ عینا همان آخرین جمله‌ای که تالکین نوشته بود.

فرصتی دوباره روی پرده برای ارباب حلقه‌ها

با شکل‌گیری شکار گالوم که به رویدادهایی می‌پردازد که در سه‌گانه‌ی اصلی دیده نشده‌اند، برخی مفسران معتقدند این فیلم پیش‌درآمد می‌تواند الگویی برای اقتباس نهایی از پاک‌سازی شایر باشد. برادران وارنر هنوز تأیید نکرده‌اند که آیا نسخه‌ای از این فصل در آن جای دارد یا نه، اما نبرد آخر هابیت‌ها همچنان شانسی برای رسیدن به پرده‌ی سینما دارد.