توسط : جی.آر.آر. تالکین (J.R.R. Tolkien) رماننویس سرزمین میانه بود، اما کارش به نوشتن ختم نمیشد. طرح جلد هر سه کتاب ارباب حلقهها را خودش با دست کشید و این طرحها سالهاست در آرشیو آثارش نگهداری میشوند. کمتر کسی این وجه از کارنامهی او را میشناسد، چون شهرتش بهعنوان خالق سرزمین میانه همه چیز دیگر را زیر سایه برده است.
طرفداران، فیلمسازان، طراحان بازی و اسباببازی و حتی سازندگان نمایشهای رادیویی بارها کوشیدهاند دنیای «هابیت» و «ارباب حلقهها» را دوباره به تصویر بکشند؛ اما هیچکدام از این تلاشها هنوز نتوانسته از خودِ جهان نوشتهشدهی تالکین پیشی بگیرد.
طرح جلد یاران حلقه؛ چشمی که فراموش نشد
نخستین طرح از آنِ «یاران حلقه» است. در مرکز آن چشم سائورون میان رونهای الفی و یک حلقهی طلایی بالای آن قرار گرفته؛ همان ترکیبی که بعدها یکی از شناختهشدهترین نمادهای بصری سهگانه شد. همین نماد روی جلد ظریف و مینیمال نخستین چاپ سهگانه هم دیده میشد، هرچند روشن نیست طرح کامل جلدهایی که امروز از آنها یاد میشود، در دوران حیات تالکین به چاپ رسیده باشد یا نه. با این حال همین طرح دستکشیدهی خود اوست که در سالهای اخیر بار دیگر سر زبانها افتاده و به بسیاری از خوانندهها یادآوری کرده طراح این جلد کسی جز خود نویسنده نبوده.
دو برج و بازگشت پادشاه؛ دنبالهی یک امضا
طرح جلد «دو برج» دو برج را در دو سوی صفحه مینشاند و حلقهای سرخ میانشان میدرخشد. طرح «بازگشت پادشاه» با تصویر درخت و تاج، بازگشت پادشاهی را پیش از آنکه رمان به آن برسد در تصویر خلاصه میکند؛ همان بازگشتی که آراگورن از صفحات کتاب تا پردهی سینما مسیر پرفراز و نشیبی را برای رسیدن به آن طی کرد.
این سه طرح تنها گوشهی کوچکی از کارنامهی تصویری تالکیناند. او خودش بیش از ۱۰۰ تصویر برای «هابیت» کشید؛ یکی از همان تصویرها را هارپرکالینز در نسخهی ویژهی ۷۵مین سالگرد انتشار این کتاب در سال ۲۰۱۱ روی جلد نشاند.
تالکین، تصویرگری که کمتر دیده شده
نزدیک به ۹۰ سال از انتشار «هابیت» و بیش از ۷۰ سال از نخستین چاپ سهگانهی ارباب حلقهها گذشته، و در همهی این سالها تصویرگران بسیاری کوشیدهاند دنیای تالکین را ترسیم کنند. با این حال وجه تصویرگری خود او هنوز جایگاه ویژهای دارد: همان بیش از ۱۰۰ طرحی که برای «هابیت» کشید، موضوع کتاب «جی.آر.آر. تالکین: هنرمند و تصویرگر» شد، اثری که در سال ۱۹۹۵ منتشر شد و بیش از ۶۰ سال از زندگی هنری او را پوشش میدهد.
یک آرشیو کوچک از طرحهای دستکشیده کافی است تا یادآوری کند تالکین سرزمین میانه را تنها با کلمه نساخت؛ خط و رنگ هم بخشی از همان تخیل بودند، از نقشههای سرزمین میانه گرفته تا همین جلدهایی که برای سهگانهاش کشید. اما شهرت تالکین به رماننویسی محدود نماند و کنجکاوی خوانندهها را به زوایای دیگر زندگیاش هم کشاند، از جمله دوستیاش با سی.اس.لوئیس. برای کسی که ردپای الهام تالکین را در اقتباسهای امروزی هم دنبال میکند.
