توسط : انتشارات هارپرکالینز (HarperCollins) نسخه‌ی تازه‌ای از هابیت (The Hobbit)، رمان کلاسیک جی.آر.آر. تالکین (J.R.R. Tolkien)، را با تصویرگری‌های تووه یانسون (Tove Jansson)، خالق مومین‌ها (Moomins)، منتشر کرده است. این نخستین بار است که تصویرگری‌های یانسون برای هابیت در یک نسخه‌ی انگلیسی‌زبان از کتاب منتشر می‌شوند. نسخه‌ی بریتانیایی از ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲ مهر ۱۴۰۵) در دسترس قرار گرفته و نسخه‌ی آمریکایی نیز ۶ اکتبر ۲۰۲۶ (۱۴ مهر ۱۴۰۵) منتشر خواهد شد.
البته این تصویرها تازه نیستند و بیش از شش دهه قدمت دارند. یانسون در سال ۱۹۶۰ به پیشنهاد آسترید لیندگرن (Astrid Lindgren)، خالق پیپی جوراب‌بلند (Pippi Longstocking)، تصویرگری ترجمه‌ی تازه‌ی سوئدی هابیت را پذیرفت. نتیجه در سال ۱۹۶۲ با عنوان Bilbo: en hobbits äventyr منتشر شد و مجموعه‌ای از تصویرهای متفاوت یانسون از بیلبو، گالوم، اسماگ و دیگر شخصیت‌های سرزمین میانه را در خود داشت.
همین تصویرگری‌ها بعدها در نسخه‌های فنلاندی هابیت نیز استفاده شدند؛ از جمله چاپ سال ۱۹۷۳ با عنوان Lohikäärmevuori. در دهه‌های بعد هم برخی چاپ‌های فنلاندی دوباره سراغ آثار یانسون رفتند، اما این مجموعه تا سال ۲۰۲۶ هیچ‌گاه همراه با متن انگلیسی هابیت منتشر نشده بود. حالا هارپرکالینز برای نخستین بار متن اصلی تالکین را در کنار تصویرگری‌های یانسون قرار داده است.
یک درخواست از آسترید لیندگرن
ماجرا از یک آشنایی حرفه‌ای در تحریریه‌ی یک ناشر سوئدی شروع شد. در همان دهه، آسترید لیندگرن، نویسنده‌ی پیپی جوراب‌بلند، سردبیری انتشارات رابن و شوگرن در استکهلم را برعهده داشت. او که هم همکار و هم طرفدار کارهای یانسون بود، از او خواست تصویرگری نسخه‌ی سوئدی هابیت را برعهده بگیرد.
یانسون پیش از تالکین، تصویرگر آثار نویسندگان سوئدی و فنلاندی بسیاری بود و در همان دهه به سراغ لوئیس کرول هم رفت و آلیس در سرزمین عجایب و شکار اسنارک را هم تصویرگری کرد. اما هابیت برایش پروژه‌ای متفاوت بود؛ ورودی به دنیایی که هیچ ربطی به دره‌ی مومین نداشت.
فاصله گرفتن از سبک آشنای مومین‌ها
تصویرگری هابیت برای تووه یانسون (Tove Jansson) فرصتی بود تا از سبک تصویری آشنای مومین‌ها (Moomins) فاصله بگیرد. آثار مومین او معمولاً با خطوط ساده و روان، شخصیت‌هایی با فرم‌های نرم و گرد و ترکیبی از فضای خیال‌انگیز، کودکانه و گاهی تاریک شناخته می‌شوند؛ اما یانسون برای ورود به سرزمین میانه تصمیم گرفت زبان بصری متفاوتی را امتحان کند.
او در جریان طراحی هابیت تکنیک‌های تازه‌ای را آزمایش کرد و برای رسیدن به ظاهر موردنظرش، بعضی شخصیت‌ها را بارها از نو طراحی کرد. نتیجه را می‌توان به‌خصوص در وینیت‌های کوچک کتاب دید؛ تصویرهایی که از عناصر جداگانه تشکیل شده‌اند و گاهی حالتی شبیه کولاژ پیدا می‌کنند.
با این حال، یانسون سبک قدیمی‌اش را کاملاً کنار نگذاشت. در برخی از تصویرهای تمام‌صفحه هنوز می‌توان ویژگی‌های آشنای آثار مومین را دید؛ ترکیبی که باعث شده نسخه‌ی او از هابیت هم هویت بصری سرزمین میانه را داشته باشد و هم امضای شخصی یانسون را حفظ کند.
گالومی که کسی انتظارش را نداشت
وقتی هابیت برای نخستین‌بار با تصویرهای یانسون منتشر شد، استقبال چندان گرمی در انتظارش نبود؛ با آن‌که همین نسخه‌ی فنلاندی امروز میان طرفداران تالکین در سراسر جهان مورد جست‌وجوست. یانسون به «وحشت» نهفته در داستان علاقه داشت و برای تصویرگری آثار تالکین و کرول از تخیل دوران کودکی خودش الهام می‌گرفت.
نمونه‌ی بارز این نگاه، گالوم غول‌پیکری است که یانسون کشید؛ تصویری که با انتظار بسیاری از خوانندگان همخوانی نداشت، چون تالکین در نسخه‌های بعدی، گالوم را موجودی «کوچک و لزج» توصیف کرده بود.
نسخه‌ی جدید و چرایی این زمان‌بندی
هارپرکالینز این نسخه را همزمان با نودمین سالگرد انتشار هابیت بیرون می‌دهد و تصویرهای سیاه‌وسفید یانسون را برای نخستین‌بار در کنار متن انگلیسی رمان قرار می‌دهد. کریس اسمیت، مدیر انتشارات آثار تالکین، این پروژه را این‌طور توصیف کرده است:
«با نزدیک‌شدن هابیت به نودمین سالگردش، این نسخه هم ادای دینی به میراث ماندگار کتاب است و هم دعوتی هیجان‌انگیز برای کشف دوباره‌ی آن. برای خوانندگان دیرینه‌ی تالکین، نسخه‌ای نادر و زیبا ارائه می‌دهد که دو تخیل بزرگ ادبی را به هم پیوند می‌زند. برای خوانندگان تازه‌کاری که برای اولین‌بار سفر بیلبو را دنبال می‌کنند، ورودی جادویی و مومین‌گونه به سرزمین میانه نوید می‌دهد.»
کریس اسمیت، مدیر انتشارات آثار تالکین
پیش از این، بخش‌هایی از تصویرگری‌های یانسون برای آثار نویسندگان دیگر در نمایشگاه «خانه‌های تووه یانسون» در پاریس، در پاییز ۲۰۲۳ به نمایش گذاشته شده بود؛ رویدادی که نشریه‌ی ایندیپندنت هم به همان مناسبت درباره‌ی مسیر یانسون در تصویرگری آثار تالکین و کرول نوشت و از فرصتی گفت که این پروژه‌ها برای کشف سویه‌ی تاریک‌تر کارش فراهم کردند.
برای طرفداران تالکین و کلکسیونرهای کتاب، همین غیبت شصت‌ساله بخشی از جذابیت نسخه‌ی تازه است. تصویرهایی که تا امروز فقط در نسخه‌های سوئدی و فنلاندی قابل دسترسی بودند و برای رسیدن به آن‌ها باید سراغ ترجمه‌ای غیرانگلیسی می‌رفتی، از این پس کنار متن اصلی هابیت، همان زبانی که تالکین نوشت، در یک جلد می‌نشینند.
یک تصویرگر که همیشه فراتر از مومین بود
این اتفاق، نمونه‌ی جدیدی از پیوند تصویرگری و ادبیات فانتزی است؛ همان‌طور که پیش‌تر طراحی جلد ارباب حلقه‌ها به دست خود تالکین نشان داد که تصویرگر بودن یک نویسنده یا اثر چه‌قدر می‌تواند تجربه‌ی خواندن را عوض کند. در همین بازه، ناشران دیگری هم به سراغ نسخه‌های مصور تازه از کلاسیک‌های فانتزی رفته‌اند، مثل نسخه‌ی مصور تازه‌ی هری پاتر و شاهزاده‌ی دورگه که به‌زودی منتشر می‌شود.
برای خواننده‌ای که می‌خواهد جهان تالکین را فراتر از هابیت و ارباب حلقه‌ها بشناسد، راهنمای فشرده‌ی سرزمین میانه در دیگر آثار تالکین نقطه‌ی شروع خوبی است. اما نسخه‌ی تازه‌ی هارپرکالینز، فارغ از هر مقایسه‌ای، خودش یک رویداد است: بعد از شصت و چند سال، تصویرهای یانسون سرانجام همراه با متنی که تالکین به همان زبان نوشت، در یک کتاب واحد به دست خوانندگان انگلیسی‌زبان می‌رسد.
